Günter Brus

Context

Ondanks het feit dat Günter Brus (°1938 Arnding, Oostenrijk) behoort tot de grootsten van de actuele internationale kunstscène is zijn werk slechts te begrijpen vanuit de nationale context van de Oostenrijkse kunstproductie. Zijn omvangrijk oeuvre is doordrongen van de Oostenrijkse situatie en vertoont sterke banden met de traditie. Brus vangt aan als formeel schilder en tachistisch tekenaar. In dit werk wil hij zich bevrijden van de grenzen van het beeldvlak. Daarom schildert hij reuzachtige doeken zonder centrum of zwaartepunt en evolueert hij naar wandinstallaties. De artistieke houding van Brus staat los van het medium dat hij hanteert.

Vanuit de gedachte om kunst opnieuw in het leven te integreren ontwikkelt hij schetsen en acties die hij uiterst radicaal doorvoert. Hij wil teruggaan naar de wortels van kunst en cultuur door verzelfstandiging van het menselijk lichaam en van de schilderkunstige elementen. De eerste zelfbeschilderingen die hij uitvoert dateren uit 1964. In datzelfde jaar is hij samen met Nitsch, Mühl en Schwartzkogler medestichter van het "Wiener Aktionismus". Deze beweging manifesteerde zich voornamelijk door middel van heftige performances waarin de ultiemste vormen van menselijke ervaring zoals perversie, geweld en animaliteit worden opgeroepen. Deze acties sluiten in feite aan bij de internationale tendensen van die periode maar waren tevens doordrongen van een uitgesproken Oostenrijkse sfeer. Brus is de eerste kunstenaar die zijn eigen lichaam in het centrum van de actie plaatst en daarom is hij één van de belangrijkste grondleggers van 'lichaamskunst'.

Wanneer Brus zijn naakte lichaam als medium voor kunst gebruikt dan ziet hij dit niet als anti-kunst maar als puurste vorm van kunst zelf. Bij de zelfbeschildering valt het esthetische niet meer éénduidig samen met de statische voorstelling en vertoont daardoor veel meer raakvlakken met de werkelijkheid buiten het kunstwerk. Het introduceren van zijn eigen lichaam is Brus' antwoord op de identiteitscrisis van de kunst van die periode. De rituele orgies veroorzaakten heel wat opschudding en de reacties van het publiek waren verwant aan deze van het Weense fin de siècle. Günter Brus heeft persoonlijk ervaren hoe de tweede republiek in de vijftiger en zestiger jaren met de middelen van de rechterlijke bevoegdheid op de esthetische vernieuwingen gereageerd heeft. Na de actie "Kunst+Revolution" in 1968 waarbij hij zich op een preekstoel van zijn ontlasting had ontdaan, wordt hij door het gerecht gedwongen om zijn vaderland te verlaten en gaat hij met zijn familie naar Berlijn waar hij tot 1979 verblijft.

In 1970 voert hij zijn laatste actie "Zerreisprobe" uit in München. Hierna concentreert hij zich op tekeningen, poëzie en literatuur. Bewust van de veelzijdigheid van artistieke uitdrukkingen bereikt hij binnen zijn werk een perfect evenwicht tussen de poëzie van het beeld en van het woord. Zijn tekeningen hebben een indrukwekkende uitdrukkingsesthetiek en sluiten formeel aan bij de Oostenrijkse traditie van lineariteit, overdrijvingen en nadruk op het decor. De inhoud van zijn werk is psychologiserend. Hij onderzoekt de onbewuste structuren van het menselijk bestaan. Brus doet geen beroep op een theoretisch model als basis voor zijn werk . Hij gaat vrij om met de geschiedenis en citeert regelmatig Kubin, Kokoschka en Schiele. In kleurrijke pastels, waarin de modellen van het 'schoon tekenen' en de Weense illustraties van het einde van de 19de eeuw opgeroepen worden herinnert hij ons aan de symbolistische periode die ook het tijdperk was van Freud. Brus ontsluiert de kwellingen en driften die door de 'volmaakte uitdrukkingen' van onze cultuur verborgen worden. Beelden van dood en seksualiteit, die ook onderwerpen waren van het actionisme, komen opnieuw tot uitdrukking in fantastische, gewelddadige, morbide en parodiërende taferelen. De tekeningen van Brus onthullen zich niet altijd onmiddelijk en de omgang ermee vraagt een bereidwilligheid van de toeschouwer om zichzelf in vraag te stellen.