Hermann Nitsch
Das Orgien Mysterien Theater
Op 19 april 2002 gaf ik een lezing in de white chapel art gallery in londen. tijdens die performance lag de nadruk hoofdzakelijk op het naakte menselijke lichaam. onderstaande tekst publiceerde ik opdat het publiek het orgien mysterien theater beter zou begrijpen.
Het doel van deze lezing/actie is de basisprincipes van het orgien mysterien theater uiteen te zetten. de performance is opgevat als een kamermuziekstuk.
Blik op de tentoonstelling en de installaties.
1. analyse van de zintuiglijke waarneming
Een intense zintuiglijke registratie van de objecten en de materialen op de tafels is noodzakelijk. warm water, bloed, slijm en eierdooiers worden uitgegoten over de objecten. het slijmerige natte organische rauwe vlees stimuleert de zintuiglijke waarneming. de volle dionysische zintuiglijke waarneming wordt verhevigd tot ze welhaast als wreed en destructief wordt ervaren. in het o.m. theater culmineert de zintuiglijke waarneming in een dionysisch excess.
De zintuiglijke waarneming is een mentale handeling die bewust gebeurt. De platonische tegenstelling tussen lichaam en geest wordt ontkend.
We hebben meer verschillende energieën in onze levens dan we ooit kunnen gebruiken. het censureren van beschaving is de oorzaak van collectieve neuroses, van agressie en oorlog. een onbewust verlangen naar wreedheid regeert de wereld. het ongeleefde leven wil verrijzen, koste wat het kost. het analytisch potentieel van het o.m. theater creëert een uitlaatklep, zorgt ervoor dat excessen kunnen opborrelen en bewust worden (catharsis)
2. het uitvoeren van de acties
elke actie die plaatsgrijpt wordt ervaren door de vijf zintuigen. het geheel wordt automatisch kunst zicht = schilderen, visuele creatie, dans gehoor = muziek, geschreeuw, lawaai, dans smaak = voedsel (opname) geur = omgevingsgeuren tastzin = voelen, grijpen, begrijpen
Eten en drinken maken deel uit van het o.m. theater. het drama wordt een feest.
3. action-painting in het o.m. theater
Mijn action-paintings zijn de visuele grammatica van het o.m. theater. de acties wortelen in het gestuele extatische schilderen dat gepaard gaat met een dramatisch proces. het proces van het schilderen maakt zich los van het doek en leidt tot een daadwerkelijke actie.
In plaats van verf gebruik ik bloed. er is geen scène. het theater is overal. er is geen decor. het scheppingsdrama speelt zich af in de kosmos.
4. de muziek in het o.m. theater
elke actie doet geluiden ontstaan. bij het uitvoeren van een echte actie, waarbij de vijf zintuigen intensief worden gebruikt, moet er geluid zijn (het hoorbare). mijn muziek versterkt de actie en de actie versterkt de muziek. het gehoor moet gedwongen worden tot registreren. mijn muziek wordt niet gekenmerkt door figuren of metaforen, maar is een onderdeel van de ervaring van een extatische werkelijkheid. geluid-muziek-extase, verdiept door het dramatische oerexces, doen de structuur van mijn lawaai/ muziek uitdeinen tot timbres. mijn muziek is verankerd in de schreeuw, in de directe organische psychofysische geluidsuitdrukking. in het o.m. theater heeft mijn lawaai/muziek een onthullende functie. de muziek laat dat wat onderdrukt werd opborrelen, keert de mens binnenstebuiten, als een dier dat van zijn ingewanden wordt ontdaan. de extatische schreeuw activeert ons gehele psychofysiche zijn, zuivert onze moegefrustreerde zintuigen, spoelt ons mens-zijn met een sensuele ervaring.
5. het menselijk lichaam
a) de acteur: maakt dat de actie werkelijkheid wordt. de acteur handelt, zweept alles op tot extase. hij pleegt de actie.
b) de passieve acteur is het slachtoffer. hij is de tragische held, de verlosser die zichzelf offert.
het naakte lichaam van de mishandelde christus
de gewonde, stervende krijger
gotische en griekse sculptuur worden één:
de gekruisigde christus de
-> de aan stukken gereten dionysus blinde
-> het geofferde dier oedipus
het lichaam van de passieve acteur verwijst naar mythische thema’s.
de mythische thema’s
transsubstantiatie, communie
de kruisiging van jesus christus
het verscheuren van dionysus
het uitsteken van oedipus’ ogen
rituele castratie
de moord op orpheus
de moord op adonis
isis en osiris
de ontmanning van attis
rituele koningsmoord
het offeren van het totemdier
en het totemdierfeest
het sado-masochistische oerexces,
het fundamentele exces
de vrouw als verlosser,
de androgyne verlosser
naar de onbewuste, collectieve behoefte aan exces, aan wreedheid, wordt verwezen in de mythen.
het opnieuw invullen van mythen vertelt ons de geschiedenis van het bewustzijn.
6. de wonde
in middeleeuwse schilderijen zijn de wonden een projectie van onderdrukte seksualiteit. het passieverhaal is de omkering, de onderdrukking van het orgiastische.
de vroege school van freud (begin 20ste eeuw) zou de wonde in de zij van christus als volgt geïnterpreteerd hebben:
omdat mythes kunnen beschouwd worden als een authentiek voorbeeld van de collectieve dromen van de mensheid, is de wonde in de zij van christus een paradoxaal symbool van een erotische opwelling, van een eruptie van het fallische, culminerend in een excessieve boetedoening (kruisiging) van de vrucht van de zonde (overspel met de moeder).
7. het geslachte lichaam van het dier
het geslachte lichaam van het dier, gebruikt om zich te voeden, neemt de plaats in van het menselijk lichaam. maatschappelijke en ethische regels – en onze eigen inzichten – verbieden het penetreren van het menselijk lichaam tijdens de actie. enkel het geslachte dier dat klaar is voor consumptie, mag worden geopend en verdeeld. het dier neemt de plaats in van de geofferde, van de verlosser. het geslachte dier is de gekruisigde
de aan stukken gereten dionysus,
adonis, gedood door een everzwijn,
attis, de gecastreerde,
het geslachte totemdier,
enz.
het slachten van het dier (doodgebloed). het vermoorden van een vijand. de prooi van de jager. de penetratie van het lichaam. het verwijderen van de ingewanden van het lichaam. het aanraken van het vochtige, natte, slijmachtige darmvlies en van het vlees van de geofferde. het grijpen van de warme ingewanden, gevuld met vuil. het verwijderen van de ingewanden kan vergeleken worden met een geboorte, het geopende lichaam lijkt op een baarmoeder. het aan stukken rijten van gods dierlijk lichaam. tijdens de orgie wordt de god dionysus die de gedaante heeft aangenomen van een dier aan stukken gereten.
het fundamentele exces = de catastrofe of het drama, de meest sensuele, extatische ervaring, de excessieve eruptie van onze innerlijke natuur (onze energieën). extreme opwellingen en de registratie van het exces, van de hartstochtelijke kwelling. ONDERDRUKTE AGRESSIE TREEDT NAAR BUITEN EN WORDT BEWUST. het fundamentele exces is vergelijkbaar met het mysterium coniunctionis van de alchemisten.
in het orgien mysterien theater gebruikt men de techniek van de verheviging uit het dionysische theater. de verheviging wordt gerealiseerd door bewegende extase. het o.m. theater gebruikt groepen en mensenmassa’s. dans wordt orgie. processies eindigen in orgiastische happenings. extatisch vertrappelen van druiven, fruit en tomaten, longen, ingewanden en vlees van dieren. acteurs worstelen in een poel van bloed, vlees en ingewanden. ze scheuren vlees en dierenlichamen aan stukken. het machtige lawaai van alle orkesten samen wordt één groot pijnlijk loeiend geluid (geluidsextase). het o.m. theater kent ook momenten van meditatieve stilte. bijv. wanneer de acteurs in wijngaarden neerzitten, brood eten en wijn drinken. of ’s nachts, wanneer de met sterren verlichte hemel zich over de drinkers neigt.
het bewustzijn van verdrukking, het bewustzijn van de oneindigheid, van onze aard.
8. het ontdekken van het zijn
na de ervaring van het exces wordt het psychoanalytische drama uitgediept. het bewerkstelligen van de catharsis door de dramatische catastrofe en de contemplatie van de ontologische problematiek transformeert het drama in een feest. zijn wordt bewustzijn. (het concept van de god die huist in het transcendente heeft zich diep geworteld in dat van het zijn). het zijn dat regeert tot in de eeuwen der eeuwen is alles. brood en wijn worden heilig, levensnoodzakelijk voedsel. ze vertegenwoordigen niet enkel de buitenwereld, ze zijn de buitenwereld die wordt genuttigd. de vertering vindt plaats. de wereld transformeert zichzelf. de deelnemers zitten in de wijngaarden, eten brood en drinken wijn. het drama heeft zijn doel bereikt, heeft zichzelf ontcijferd. het drama is het levensbevestigende oerfeest geworden. de kiem van de terugkeer, van de verrijzenis is neergelegd in de nacht van de winterzondewende, in de nacht van de dood die toebehoort aan het niets. aldus zal de verrijzenis plaatsgrijpen. het bestaan is een feest. een eindeloos worden vervult de harten met uitbundig leven, met extatische vreugde. wij zijn oververzadigdheid.