Jacques Charlier

Elke minuut verandert de Belgische kunst de wereld

Jacques Charlier, Luiks kunstenaar zonder het echt gewild te hebben en specialist in het in vraag stellen van de hedendaagse kunst, duikt steeds op waar men hem niet zou verwachten. Jacques Charlier heeft ongeveer alles al gedaan en zelfs meer dan dat. Als één van de meest opmerkelijke Belgische kunstenaars plaatst hij met zijn recente tentoonstellingen - in het Casino Luxemburg vorig jaar en nu in het Internationaal Kunstcentrum van Oost-België (IKOB) in Eupen - zijn activiteiten van de jaren zestig tot en met de jaren negentig in de kijker. Zijn oeuvre is echter te uiteenlopend, te rijk en te omvangrijk om te resumeren. Vandaar dat hij zelf de tentoonstellingen Art Forever (1999) en Art for Life (2000) eerder recapitulaties noemt dan retrospectieves.

De aanpak van Charlier, zijn scenario’s, zijn artistieke activiteiten wisselen constant. De dragers variëren en ook het medium wijzigt maar hij plaatst alles steeds in het perspectief van de hedendaagse kunst, de heersende kunstmodes, trends en de rituelen die daarbij horen. In zijn recente tentoonstellingen stelt hij onder meer documenten en foto’s tentoon uit de tijd dat hij voor de Provinciale Technische Dienst werkte te Luik en zijn karikaturen van de kleine wereld van de internationale kunst. Daarnaast toont hij talrijke foto’s van vernissages waarin de toeschouwer als het centrale onderwerp wordt genomen en een aantal schilderijen annex parodieën en pastiches op de grote ‘moderne’ meesters worden getoond. Charlier schildert in alle mogelijke stijlen, vindt namen van kunstenaars uit en gebruikt titels die op de lachspieren werken. Stuk voor stuk getuigenissen van een buitengewoon parcours waarin ironie en humor nooit ver weg zijn, voornamelijk als het gaat om de kunstmarkt.

Zoals gezegd kenmerkt Charliers werk zich door een preoccupatie met de microkosmos van de hedendaagse kunst. Hij wil de contradicties van die wereld blootleggen, ook wanneer dit betrekking heeft op zijn eigen oeuvre. Een hedendaags kunstenaar die zijn eigentijdse kunstscène in vraag stelt, maar daar eigenlijk zelf ook toe behoort, is ergens erg paradoxaal. Jacques Charlier is zich echter ten volle van deze paradox bewust. Want zijn talent en zijn vaardigheid staan ten dienste van zijn scherpe, kritische en geslepen geest. Hij viseert de hedendaagse kunstscène op een knappe en vooral een juiste manier.

Hij heeft alle rollen van de kunstscène op zijn minst al één keer gespeeld. Van schilder, karikaturist, muzikant, graficus, tekenaar en regisseur tot kunstcriticus, cineast en fotograaf. Jacques Charlier kruipt zonder enige moeite in de huid van een imaginair personage en stelt op die manier telkens weer de grens tussen fictie en realiteit in vraag. Hij heeft het in die optiek ook niet over kunstwerken, maar wel over acties.

Men zou bij tentoonstellingen zoals Art Forever en Art for Life een lijvige tentoonstellingscatalogus kunnen verwachten, maar neen, ook daar speelt Jacques Charlier het spel door een pastiche van een bekend tijdschrift te maken en daarin zijn parcours als kunstenaar op een fragmentarische manier voor te stellen aan de hand van opvallende titels en dito foto’s. Door het inschakelen van fictieve auteurs stelt hij het systeem van de hedendaagse kunstkritiek in vraag en uiteraard doet hij dit op een humoristische manier. Hij beweegt zich als een perfect regisseur binnen zijn eigen oeuvre. Hij realiseert mise-en-scènes waarvan La Chambre d’Ennemi (1986) en L’Esprit du Mal (1994) hoogstwaarschijnlijk de bekendste zijn. Het meest recente tableau vivant Novissima Verba, gebaseerd op Félicien Rops’ bekende schilderij Pornocrates werd voorgesteld in Eupen en La Belgique Eternelle figureert vandaag op onze postzegels. Het laatste werk toont een knappe jonge dame - Mathilde is niet veraf - in gezelschap van de leeuw, de haan en de iris, symbolen die respectievelijk verwijzen naar Vlaanderen, Wallonië en Brussel en de ‘illusie’ België. Voorbij de wereld van de hedendaagse kunst is het oeuvre van Jacques Charlier ook een weerspiegeling van het Belgische gevoel, versplinterd en verspreid, maar juist omwille daarvan interessant.

Dit artikel verscheen in Kunst Nu, het tijdschrift van De vrienden van het S.M.A.K (December 2000, nr.6) naar aanleiding van de aankoop van twee werken van Jacques Charlier door het S.M.A.K.